Zrównoważony Rozwój, SDG i ESG na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu
Świat staje przed bezprecedensowymi wyzwaniami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi. Odpowiedzią na nie jest koncepcja zrównoważonego rozwoju – modelu, w którym zaspokajanie naszych obecnych potrzeb nie odbiera przyszłym pokoleniom możliwości zaspokajania ich własnych. Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, ze względu na swój unikalny profil badawczy i dydaktyczny w sposób naturalny wpisuje się w ten nurt.
Uniwersytet Przyrodniczy to miejsce, w którym na co dzień badamy procesy zachodzące w naturze, poszukujemy innowacji rolniczych i technologicznych oraz uczymy, jak mądrze zarządzać zasobami Ziemi. Ta unikalna wiedza ekspercka zobowiązuje nas do tego, abyśmy jako instytucja stanowili wzór do naśladowania. Zrównoważony rozwój naszej Uczelni nie jest jedynie podążaniem za trendami – to naturalna konsekwencja naszej misji oraz strategiczna konieczność w dobie wyzwań klimatycznych i nowych wymogów prawnych. Proces wdrażania standardów ESG na UPP zaplanowano w sposób ewolucyjny. Zdajemy sobie sprawę z codziennych obowiązków dydaktycznych i administracyjnych naszej społeczności, dlatego przyjęliśmy następujące zasady:
- Ewolucja, nie rewolucja. Zmiany będą wprowadzane stopniowo, z pełnym poszanowaniem specyfiki poszczególnych wydziałów i jednostek.
- Polityka "Szybkich Zwycięstw". Rozpoczynamy od rozwiązań prostych, niegenerujących dużych kosztów, które od razu ułatwiają proekologiczne funkcjonowanie i usuwają codzienne bariery (np. lepsze oznaczenie koszy, optymalizacja cyfrowa).
- Zarządzanie przez wsparcie. Działania z zakresu zrównoważonego rozwoju mają ułatwiać pracę administracji (m.in. przygotowując jednostki do przyszłych wymogów raportowania grantowego), a nie stanowić dla nich dodatkowego, biurokratycznego obciążenia.
- Decyzje oparte na danych. Wszelkie większe inwestycje infrastrukturalne będą poprzedzone audytami oraz szerokimi ankietami badającymi realne potrzeby użytkowników kampusu.
Zrównoważony uniwersytet to nasz wspólny cel. W nadchodzących miesiącach na tej stronie będą pojawiać się informacje o pierwszych projektach pilotażowych, mapach infrastruktury oraz ankietach badających Państwa potrzeby. Zachęcamy do śledzenia aktualności.
Aby w pełni zrozumieć architekturę tej transformacji, należy rozróżnić i połączyć dwa kluczowe pojęcia: SDG oraz ESG.
Cele Zrównoważonego Rozwoju (SDG) to zbiór 17 powiązanych ze sobą celów globalnych, przyjętych przez wszystkie państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) w 2015 roku w ramach Agendy 2030. Stanowią one uniwersalny plan działania na rzecz przemian i poprawy warunków życia na świecie.
Dla Uczelni takiej jak nasza, cele SDG są kompasem wyznaczającym strategiczne kierunki rozwoju naukowego i edukacyjnego i są zapisane w załączniku 1 do strategii rozwoju UPP (https://up.poznan.pl/sites/default/files/2024-10/strategia_2022-2027.pdf). Działalność UPP w sposób szczególny realizuje następujące z nich:
Cel 1: Koniec z Ubóstwem
Cel 2: Zero Głodu
Cel 4: Dobra Jakość Edukacji
Cel 5: Równość płci
Cel 6: Czysta woda i warunki sanitarne
Cel 7: Czysta i dostępna energia
Cel 9: Innowacyjność, przemysł, infrastruktura
Cel 12: Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja
Cel 13: Działania w dziedzinie klimatu
Cel 15: Życie na lądzie
Cel 16: Pokój, Sprawiedliwość i silne Instytucje
Cel 17: Partnerstwo na rzecz celów

Podczas gdy SDG definiuje długoterminowe cele makroekonomiczne i globalne, ESG to zbiór konkretnych kryteriów oceny i wskaźników operacyjnych, które pozwalają zmierzyć, w jakim stopniu instytucja te cele realizuje w swojej codziennej praktyce. Początkowo stworzone dla sektora finansowego, dziś standardy ESG stają się obowiązkowe również dla uczelni wyższych.
Aby transformacja przyniosła realne korzyści, nasze działania będą opierać się na trzech spójnych filarach, obejmujących wszystkie aspekty funkcjonowania Uniwersytetu:
E – Environmental (Środowisko)
Ten filar ocenia bezpośredni wpływ funkcjonowania kampusu na środowisko naturalne. W realiach UPP oznacza to m.in.:
- Optymalizację zużycia energii cieplnej i elektrycznej w budynkach wydziałowych i domach studenckich.
- Efektywne gospodarowanie wodą i rozwój infrastruktury retencyjnej. Racjonalizacji zużycia wody i energii elektrycznej na kampusie oraz sukcesywnym wprowadzaniu rozwiązań promujących darmowy dostęp do wody pitnej.
- Zmianie podejścia do odpadów poprzez optymalizację systemów segregacji, promowanie upcyklingu oraz minimalizację zużycia plastiku i papieru. Zarządzanie gospodarką odpadami i wdrażanie zasad Gospodarki Obiegu Zamkniętego (GOZ).
- Dbałość o bioróżnorodność terenów zielonych należących do Uczelni. Wprowadzeniu zmian w zarządzaniu terenami zielonymi UPP, w tym tworzeniu łąk kwietnych, stref przyjaznych zapylaczom oraz naturalnej retencji wody.
- Monitorowanie i sukcesywną redukcję śladu węglowego instytucji.
S – Social (Społeczność i relacje)
Zrównoważony Uniwersytet to taki, który dba o ludzi. Filar społeczny koncentruje się na:
- Wykorzystać wewnętrzny potencjał: Tworzyć przestrzeń dla kół naukowych i zespołów badawczych do testowania i wdrażania swoich ekologicznych innowacji bezpośrednio na terenie kampusu. Zapewnieniu bezpiecznych, zdrowych i komfortowych warunków pracy dla kadry oraz nauki dla studentów.
- Edukować przez praktykę: Sprawić, by kampus stał się "żywym laboratorium", w którym studenci na co dzień stykają się z poprawnymi i nowoczesnymi rozwiązaniami środowiskowymi.
- Zacieśniać współpracę z otoczeniem: Nawiązywać strategiczne partnerstwa z firmami i instytucjami wprowadzającymi technologie zrównoważonego rozwoju. Budowaniu pozytywnych relacji z otoczeniem lokalnym, miastem oraz partnerami biznesowymi.
- Tworzeniu zdrowego środowiska pracy i nauki: Projektowaniu zielonych stref relaksu, ułatwianiu dostępu do infrastruktury wspierającej zrównoważoną mobilność (rowery, hulajnogi).
G – Governance (Ład Organizacyjny)
To filar określający, w jaki sposób Uczelnia jest zarządzana pod kątem transparentności i etyki. Obejmuje:
- Cyfryzację procesów administracyjnych w celu redukcji zużycia zasobów (np. papieru).
- Stosowanie klauzul środowiskowych i społecznych w zamówieniach publicznych (tzw. Zielone Zamówienia Publiczne).
- Mechanizmy raportowania niefinansowego i udostępniania danych interesariuszom.
Różnica między tymi koncepcjami jest fundamentalna, ale ich siła leży w połączeniu. Samo wyznaczenie celów (SDG) bez narzędzi do ich mierzenia (ESG) pozostałoby jedynie deklaracją. Z kolei samo raportowanie wskaźników (ESG) bez głębszej wizji (SDG) sprowadzałoby się do uciążliwej biurokracji.
Na UPP wdrażamy model komplementarny. Globalne wyzwania (SDG) przekładamy na twarde wskaźniki funkcjonowania naszego kampusu (ESG). W naszym szczególnym zainteresowaniu jest realizacja Celów SDG 2, 4, 6, 7, 9, 12, 13, 15, 17.
Przykład: Naszym globalnym celem jest walka ze zmianami klimatu (SDG 13). Narzędziem, by to osiągnąć i zmierzyć na naszym podwórku, jest raportowanie zużycia energii w budynkach i wdrażanie procedur termomodernizacji (E w ESG). Dzięki takiemu podejściu nasze działania stają się mierzalne. Pozwala to na udział Uczelni w międzynarodowych rankingach (np. UI GreenMetric), co bezpośrednio przekłada się na prestiż uniwersytetu oraz otwiera nowe możliwości w pozyskiwaniu krajowych i międzynarodowych grantów badawczych, dla których kryteria ESG stają się warunkiem sine qua non.
Wdrożenie standardów ESG to ewolucja, która nie wydarzy się wyłącznie za pomocą zarządzeń rektorskich. Wymaga zaangażowania każdego pracownika naukowego, administracyjnego oraz studenta. Naszym celem nie jest wprowadzanie nagłych rewolucji, lecz identyfikacja procesów, które można usprawnić przy niewielkim nakładzie sił, a które przyniosą natychmiastowe korzyści środowiskowe i organizacyjne.
Zachęcamy całą społeczność UPP do zapoznania się z założeniami zrównoważonego rozwoju i aktywnego uczestnictwa w kształtowaniu Zielonego Kampusu. Wspólnymi siłami możemy sprawić, że nasza codzienna praca i nauka będą nie tylko innowacyjne, ale i w pełni odpowiedzialne.
Zrównoważony rozwój niesie ze sobą nową terminologię. Aby ułatwić naszej społeczności poruszanie się w tym obszarze, przygotowaliśmy krótkie zestawienie najważniejszych pojęć, przełożonych na codzienne realia funkcjonowania naszego kampusu.
Ślad węglowy (Carbon footprint). Całkowita suma emisji gazów cieplarnianych wywołana (bezpośrednio lub pośrednio) przez naszą instytucję. Na UPP składa się na to m.in. energia zużywana do ogrzewania budynków wydziałowych, zasilanie aparatury w laboratoriach, ale także to, w jaki sposób codziennie dojeżdżamy do pracy czy na uczelnię. Im mniejszy ślad węglowy, tym kampus jest bardziej przyjazny dla klimatu.
Raportowanie niefinansowe. Mechanizm, który nakłada na duże organizacje (a docelowo także na uczelnie publiczne) obowiązek publikowania danych o ich wpływie na otoczenie. Zamiast raportować wyłącznie o finansach, informujemy m.in. o tym, ile wody i energii zaoszczędziliśmy, jak zagospodarowaliśmy odpady oraz jakie działania prospołeczne podjęliśmy. To nasza "zielona legitymacja" uwiarygadniająca nas przed partnerami i instytucjami grantowymi.
GOZ (Gospodarka Obiegu Zamkniętego/Circular Economy). Model zarządzania zasobami, w którym nic się nie marnuje. Odchodzimy od zasady „kup, zużyj, wyrzuć” na rzecz „użyj ponownie, napraw, odzyskaj”. W biurze lub laboratorium oznacza to np. naprawę sprzętu zamiast zakupu nowego, ponowne wykorzystywanie materiałów tam, gdzie to bezpieczne, oraz taką segregację odpadów, która faktycznie umożliwia ich recykling.
Zielone Zamówienia Publiczne. Włączanie kryteriów środowiskowych do procedur przetargowych prowadzonych przez Uczelnię. W praktyce oznacza to, że przy zakupach bierzemy pod uwagę nie tylko najniższą cenę, ale np. klasę energetyczną sprzętu IT, posiadanie certyfikatów ekologicznych (np. FSC dla papieru) czy to, czy dostawca stosuje opakowania wielorazowe.
Greenwashing (Eko-ściema). Zjawisko polegające na tworzeniu fałszywego wrażenia, że działania lub produkty są bardziej przyjazne środowisku, niż są w rzeczywistości (np. poprzez nadużywanie zielonego koloru w materiałach promocyjnych bez pokrycia w faktach). Ambicją naszego Uniwersytetu jest unikanie pustych deklaracji na rzecz wprowadzania realnych, mierzalnych zmian opartych na wskaźnikach ESG.
Ślad wodny (Water footprint). Miara całkowitego zużycia wody słodkiej przez naszą instytucję. W przypadku uczelni rolniczo-przyrodniczej jest to wskaźnik szczególnej wagi – dotyczy nie tylko wody zużywanej w kranach, ale też w procesach badawczych, laboratoriach oraz przy utrzymaniu uczelnianych terenów zielonych (gdzie dążymy do wykorzystywania wody retencyjnej).
Bioróżnorodność kampusu. Bogactwo form życia na terenach należących do uczelni. Wspieramy ją, odchodząc od koncepcji idealnie przystrzyżonych trawników na rzecz tworzenia łąk kwietnych, stref ograniczonego koszenia oraz instalowania infrastruktury dla owadów zapylających i ptaków, co jednocześnie obniża koszty utrzymania terenów zewnętrznych.
Proces wdrażania standardów ESG na UPP zaplanowano w sposób ewolucyjny. Zdajemy sobie sprawę z codziennych obowiązków dydaktycznych i administracyjnych naszej społeczności, dlatego przyjęliśmy następujące zasady:
- Ewolucja, nie rewolucja. Zmiany będą wprowadzane stopniowo, z pełnym poszanowaniem specyfiki poszczególnych wydziałów i jednostek.
- Polityka "Szybkich Zwycięstw". Rozpoczynamy od rozwiązań prostych, niegenerujących dużych kosztów, które od razu ułatwiają proekologiczne funkcjonowanie i usuwają codzienne bariery (np. lepsze oznaczenie koszy, optymalizacja cyfrowa).
- Zarządzanie przez wsparcie. Działania z zakresu zrównoważonego rozwoju mają ułatwiać pracę administracji (m.in. przygotowując jednostki do przyszłych wymogów raportowania grantowego), a nie stanowić dla nich dodatkowego, biurokratycznego obciążenia.
- Decyzje oparte na danych. Wszelkie większe inwestycje infrastrukturalne będą poprzedzone audytami oraz szerokimi ankietami badającymi realne potrzeby użytkowników kampusu.
Zrównoważony uniwersytet to nasz wspólny cel. W nadchodzących miesiącach na tej stronie będą pojawiać się informacje o pierwszych projektach pilotażowych, mapach infrastruktury oraz ankietach badających Państwa potrzeby. Zachęcamy do śledzenia aktualności.
Zapraszamy do współpracy!