ASF kosztował Polskę ponad 20 miliardów złotych - raport naukowców z UPP

Raport opracowany przez naukowców Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu to pierwsze tak kompleksowe podsumowanie ekonomicznych skutków obecności wirusa ASF w Polsce. Autorzy wskazują, że problem ma nie tylko wymiar epizootyczny, ale przede wszystkim gospodarczy, dotykający zarówno producentów trzody chlewnej, jak i budżet państwa.
Z danych przedstawionych w analizie wynika, że koszty bezpośrednie związane są z utylizacją 0,5-0,6 mln sztuk trzody chlewnej ze stad zakażonych i w gospodarstwach kontaktowych wynoszą 266-320 mln zł. Niestety wartość wypłaconych odszkodowań była niższa od szacowanej wartości świń o około 75 mln zł. Likwidacja stada oznacza także co najmniej 2 miesięczny zakaz produkcji, przez co rolnicy nie mogą zarabiać, co oznacza utratę potencjalnych 37-44 mln zł. Oznacza to, że bezpośredni koszt jednego ogniska ASF w gospodarstwie to 0,53-0,63 mln zł.
Znacznie większe są jednak koszty pośrednie ponoszone przez cały sektor. Najważniejszym kosztem są koszty ponoszone bioasekuracji związane z wymaganym zabezpieczeniem budynków przed zwierzętami, uszczelnieniem okien, budową ogrodzeń itp., które w gospodarstwach ze stadem powyżej 50 sztuk kosztowały przeciętnie ponad 100 tys. zł oraz bieżące koszty bioasekuracyjne, takie jak płyny dezynfekcyjne i drobne naprawy, na które wydano łącznie 4,0-4,2 mld zł. Kolejnym ważnym kosztem w wysokości 2,2-3,3 mld zł są straty poniesione przez producentów trzody w skutek niższych cen skupu w strefach czerwonych. Dwu-trzytygodniowy zakaz sprzedaży po ustanowieniu czerwonej strefy skutkuje także przerośnięciem tuczników powyżej optymalnej wagi i uzyskiwanie przez rolników cen skupy niższych niż w klasie E średnio o 1,5zł/kg, co daje 0,073 mld zł. Niepewność co do możliwości pojawienia się ASF w gospodarstwie, konieczność poniesienia kosztów bioasekuracji i przypadki ASF w danym gospodarstwie przyczyniło się do zwiększenie liczby gospodarstw rezygnujących z produkcji świń. Dla całego rolnictwa oznaczało to utratę możliwych do uzyskania zysków w kwocie 0,54 mld zł. Walka z ASF oznacza także dla rolników dodatkową biurokrację i czasochłonną kontrolę, co przy wycenie pracy rolników na poziomie 40 zł/h oznacza koszt 1,1 mld zł. Dochodzi do tego jeszcze konieczność płacenia za dodatkowe dokumenty (świadectwo zdrowia), za które w ciągu 11 lat trzeba było zapłacić dodatkowo 0,43 mld zł. Łącznie koszty poniesione przez rolników w latach 2014-2024 wyniosły 8,5-9,8 mld zł.

Konsekwencją pojawienie się w Polsce ASF była utrata wielu rynków eksportowych, m.in. japońskiego, koreańskiego, chińskiego, kazachskiego, na które w ciągu 11 lat nie wyeksportowaliśmy wieprzowiny za ok. 5,0 mld $.
Koszty walki z ASF poniósł także Skarb Państwa, który wydał do tej pory 8,2 mld zł. Jeśli dodamy do tego odsetki od zwiększonego zadłużenia państwa w kwocie ok. 1,2 mld zł oraz wstępne koszty ASF w wysokości co najmniej 1,5 mld zł poniesione przez rolników w tym roku, to łączne koszty ASF w Polsce wyniosły ponad 20,0 mld zł.

Wnioski z raportu wskazują jednoznacznie, że Afrykański Pomór Świń to nie tylko wyzwanie sanitarne, ale przede wszystkim problem o ogromnym znaczeniu ekonomicznym i społecznym. Autorzy podkreślają, że skuteczna walka z ASF wymaga nie tylko działań weterynaryjnych, lecz także kompleksowego podejścia obejmującego wsparcie finansowe dla rolników, rozwój systemów bioasekuracji oraz odbudowę zaufania na rynkach eksportowych. Wyniki badań stanowią ważny głos w dyskusji nad przyszłością krajowej produkcji trzody chlewnej i bezpieczeństwem żywnościowym Polski.
Szczegółowe wyniki badań można przeczytać w opublikowanym artykule Pepliński B., Wojtczak J., Pejsak Z., Woźniakowski G. (2025): Economic costs of 11 years of ASF in Poland. Med. Weter. 81 (8), 413-419, http://dx.doi.org/10.21521/mw.7042

prof. UPP dr hab. Benedykt Pepliński
Opracowanie redakcyjne: Iwona Cieślik 
Fot.: topagrar.pl