17 czerwca 2026 r. Parlament Europejski przyjął nowe przepisy dotyczące roślin otrzymywanych za pomocą określonych nowych technik genomowych. Rozporządzenie (UE) 2026/1388 zostało następnie opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Przepisy weszły w życie 20 dni po publikacji, natomiast zasadniczo będą stosowane od 17 lipca 2028 r.

Nowe regulacje wprowadzają rozróżnienie na dwie kategorie roślin NGT. Rośliny kategorii 1 (NGT-1), których zmiany genetyczne mieszczą się w zakresie zmian, jakie mogłyby powstać naturalnie lub w wyniku tradycyjnej hodowli, będą podlegały uproszczonym zasadom. Rośliny kategorii 2 (NGT-2) pozostaną natomiast objęte bardziej rygorystycznymi wymogami związanymi m.in. z oceną ryzyka, autoryzacją, znakowaniem i monitorowaniem.

Nowe techniki genomowe pozwalają na precyzyjne wprowadzanie zmian w materiale genetycznym roślin. Mogą być wykorzystywane m.in. do uzyskiwania odmian bardziej odpornych na choroby i szkodniki, lepiej tolerujących suszę czy inne stresy środowiskowe, a także charakteryzujących się korzystniejszymi właściwościami jakościowymi.

To szczególnie istotne w obliczu zmian klimatu, presji na ograniczanie stosowania środków ochrony roślin oraz konieczności zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego. Parlament Europejski wskazuje, że NGT mogą przyczynić się do rozwoju roślin odpornych na niekorzystne warunki klimatyczne i szkodniki, zwiększenia plonów oraz ograniczenia zapotrzebowania na pestycydy.

Jednocześnie nowe regulacje nie oznaczają całkowitego odejścia od zasad bezpieczeństwa. W przypadku roślin kategorii 2 przewidziano ocenę potencjalnego wpływu na zdrowie ludzi, zwierząt, środowisko i bioróżnorodność.
Tematyka nowych technik genomowych jest obecna w działalności naukowej i dydaktycznej Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Katedra Genetyki i Hodowli Roślin oraz Katedra Biochemii i Biotechnologii UPP prowadzą badania oraz działania upowszechniające wiedzę o możliwościach i ograniczeniach nowych technik genomowych.

Obecnie grupa naukowców z obu Katedr, pod kierunkiem prof. dr hab. inż. Agnieszki Tomkowiak, rozpoczęła prace związane z potencjalnym wykorzystaniem NGT w hodowli kukurydzy. Badania są prowadzone we współpracy z polskimi spółkami hodowli roślin.

„Nowe techniki genomowe mogą stać się ważnym narzędziem współczesnej hodowli roślin, ale ich wykorzystanie wymaga wiedzy, odpowiedzialności i rzetelnej oceny efektów prowadzonych modyfikacji. Rolą uczelni jest nie tylko prowadzenie badań, lecz także przygotowanie przyszłych specjalistów i dostarczanie społeczeństwu wiarygodnej wiedzy o nowych technologiach”- podkreśla prof. UPP dr hab. inż. Joanna Zeyland, kierowniczka Katedra Biochemii i Biotechnologii UPP. 

Badania nad NGT wpisują się w szerszy obszar zainteresowań UPP związanych z rozwojem biotechnologii, nowoczesnego rolnictwa, bezpieczeństwa żywnościowego oraz adaptacji produkcji rolnej do zmian klimatu. Rozwój nowych technik genomowych jest również wpisany w program kształcenia na kierunku biotechnologia.

Nowe przepisy dotyczące NGT pokazują, jak szybko rozwój nauki przekłada się na zmiany regulacyjne i gospodarcze. Dla uczelni przyrodniczej oznacza to także nowe możliwości prowadzenia badań, współpracy z hodowcami i przemysłem oraz kształcenia specjalistów przygotowanych do pracy z technologiami, które będą współtworzyć przyszłość europejskiego rolnictwa. 

Iwona Cieślik
Rzeczniczka prasowa UPP